Temsili vaka · 02
Dişli kutusu sıcaklığı rüzgârla artıyor
Dişli kutusu sıcaklığının rüzgâr arttıkça yükselmesi tek başına arıza değildir: güç arttıkça kayıplar, kayıplar arttıkça ısı artar. Asıl soru şudur: aynı güçte, aynı havada çalışan komşu türbinlerden neden daha sıcak?
Temsili vaka. Bu sayfa sahada sık görülen bir arıza örüntüsünü, bir teşhis sırası olarak anlatır. Belirli bir santral, türbin ya da tarih anlatılmıyor; sayılar yalnız örnektir ve eşikler türbin tipine göre değişir. Kendi türbininizde üreticinin (OEM) talimatı, LOTO prosedürü ve iş güvenliği kuralları geçerlidir; enerjili ekipmana yakın çalışma yalnız yetkili personelle yapılır.
Belirti
Rüzgârın 11–15 m/s olduğu üç gün boyunca SCADA dişli kutusu yağ sıcaklığı için uyarı veriyor ama türbin durmuyor. Örnek değerler: aynı güçte komşu türbinler 60–65 °C civarında, bu türbin 78–82 °C, alarm eşiği 85 °C. Eşik aşılmadığı için kolayca “bekleyelim” denebilecek bir tablo.
Kuleye çıkmadan önce
Sıcaklığı zamana göre değil, güce göre çizin. Sıcaklık–güç grafiğinde bu türbinin noktaları komşuların üstünde ayrı bir bant oluşturuyorsa, sorun yalnız “rüzgârlı gün” değildir.
Hangi sensörler yüksek? Yağ karteri, yağ girişi ve rulman sıcaklıkları birlikte yükseliyorsa yağ ya da soğutma tarafı öne çıkar. Tek bir rulman diğerlerinden ayrışıyorsa o rulmana odaklanılır. Varsa yağ basıncı, filtre fark basıncı ve soğutucu fanının çalışma kaydı da aynı ekrana alınır.
Olası nedenler
| Olası neden | Ne düşündürür | Nasıl ayrılır |
|---|---|---|
| Yağ seviyesi düşük, sızıntı | Bütün yağ sıcaklıkları birlikte yüksek | Seviye göstergesi, mil keçeleri ve rakorlarda sızıntı izi, nasel tabanında yağ |
| Soğutucu kirli | Yüksek güçte ve sıcak havada belirgin | Soğutucu yüzeyinde yağlı toz, böcek, tıkalı kanatçık |
| Soğutucu fanı | Fan komutu var ama hava akışı zayıf | Fan motoru, kayış/kanat, fan çalışma kaydı |
| Termostatik (bypass) vana | Yağ soğutucuya hiç ya da az uğruyor | Soğutucu giriş ve çıkış hortumu arasındaki sıcaklık farkı |
| Filtre tıkalı | Filtre bypass’a geçmiş, yağ temizlenmeden dolaşıyor | Filtre fark basıncı göstergesi ya da sinyali |
| Rulman hasarı | Tek bir rulman sıcaklığı ayrışıyor | Titreşim (CMS), yağda metal, endoskop |
| Sensör ya da bağlantı | Tek kanal diğerleriyle tutarsız | Aynı noktadaki ikinci okuma, klemens ve kablo |
Teşhis sırası
- Sıcaklık–güç karşılaştırması. Komşu türbinlerle aynı grafikte; ortam sıcaklığını da not edin.
- Güvenli erişim. OEM talimatına göre türbini durdurun ya da gözlem için gereken modu seçin. Dönen ekipman, sıcak yüzey ve sıcak yağ riskini atlamayın.
- Seviye ve sızıntı. Seviye göstergesi, mil keçeleri, hortum rakorları ve havalandırma (breather) filtresinin çevresi. Yağlı toz, yağın nereden kaçtığını gösterir.
- Soğutucu ve fan. Soğutucu yüzeyinin temizliği ve fanın gerçekten hava bastığı.
- Bypass vanası ve filtre. Soğutucuya giren ve çıkan hortum arasında sıcaklık farkı yoksa yağ soğutucudan geçmiyor olabilir. Filtre fark basıncı da kontrol edilir.
- Yağ numunesi. Parçacık, su ve viskozite için laboratuvara. Sonuç, işin ne kadar derin olduğunu söyler.
- Sensörü doğrula. Mümkünse aynı noktada ikinci bir okuma; klemens ve kablo kontrolü.
- Gerekirse içeri bak. Yağda metal çıkarsa ya da tek rulman ayrışıyorsa endoskop muayenesi OEM ya da uzman ekiple planlanır.
Bu vakada ne çıktı
Yağ seviyesi alt sınırın altındaydı. Havalandırma filtresinin çevresinde ve hızlı mil tarafında yağlı toz vardı: mil keçesinden yavaş bir sızıntı. Seviye düştükçe pompa yağla birlikte hava da çekmeye başlamış, soğutucudan geçen yağ azalmış; düşük güçte fark edilmeyen bu durum yüksek güçte sıcaklığı komşuların üstüne taşımış.
Kalıcı çözüm ve doğrulama
Yağ, OEM’in onayladığı tip ve miktarla tamamlandı; sızıntı noktası temizlenip 24 saat izlendi. Keçe değişimi planlı servise alındı, yağ numunesi laboratuvara gönderildi. Numune temiz değilse endoskop muayenesi yapılacaktı.
Doğrulama: sonraki rüzgârlı günlerde sıcaklık–güç noktaları komşuların bandına indi.
Bakımda bunu yakalamak
- Aylık turda yağ seviyesi ve sızıntı izi; havalandırma filtresinin çevresine özellikle bakın.
- Soğutucu temizliği için OEM periyodu ve yöntemi; kanatçıklara zarar vermeyen temizlik.
- Filtre fark basıncının takibi ve yağ analizi periyodu.
- Aylık sıcaklık–güç karşılaştırma raporu: aynı güçte en sıcak üç türbin.
Sık yapılan hatalar
- Yalnız alarm eşiğine bakmak. Eşik aşılmadan önce sorun haftalarca görünür.
- Yağı tamamlayıp sızıntıyı unutmak.
- Farklı tip yağ eklemek. Yalnız OEM’in onayladığı tip ve sınıf kullanılır.
- Tek sensöre güvenip karar vermek.